Człowiek nie jest stworzony do klęski
🌍 Sprzedawca książek, którego nie dało się zastraszyć
„Ale człowiek nie jest stworzony do klęski. Człowieka można zniszczyć, ale nie pokonać”.
~ Stary Człowiek i Morze, Ernest Hemingway
Dzisiejsza opowieść dotyczy niedawno zmarłego księgarza, który wydostał się z rąk chińskiego reżimu i nie dał się uciszyć.
Kim był Lam Wing-kee?
Lam Wing-kee był księgarzem z Hongkongu. Tam żył, tam się urodził i tam prowadził mały sklep Causeway Bay Bookstore. Kochał swoje miasto, które w odróżnieniu od reszty Chin obiecywało niezależne sądownictwo, szerokie swobody obywatelskie i wolność słowa – zgodnie z zasadą „jednego kraju, dwóch systemów”.
Ale zasady zapisane na papierze nie zawsze sprawdzają się w prawdziwym świecie. Lam Wing-kee dobrze o tym wiedział. Dlatego pakował wrażliwe zamówienia (np. dotyczące sytuacji politycznej Chin) w podmienioną oprawę i wysyłał je przez małe porty o mniej ścisłych kontrolach.
Co prawda czasem zdarzały się bliższe spotkania z policją, ale na to Lam też miał metodę. Wystarczyło zapalić wspólnie papierosa, rzucić kilka żartów i sytuacja popadała w zapomnienie. Działało świetnie. Przynajmniej do czasu.
Porwanie
24 października, rok 2015.
Lam Wing-kee nie miał okazji opowiedzieć ani jednego żartu, zanim został ściągnięty z ulicy i wrzucony do vana. Chwilę później znalazł się przywiązany do krzesła na komisariacie policyjnym. Gdy spytał, o co chodzi i dlaczego został zatrzymany, usłyszał tylko: „Nie przejmuj się. Gdyby to było coś poważnego, to pobilibyśmy Cię po drodze”.
Przez 8 miesięcy pozbawiony był wolności. Większość tego czasu spędził w celi, w której każdego dnia poddawany był kolejnym przesłuchaniom.
„Nikt się o tym nie dowie w Hongkongu, nawet jeśli zgnieciemy cię jak komara”
~ Słowa przesłuchujących, źródło: The Economist
Lam nic nie wiedział o tym, co dzieje się w świecie zewnętrznym. Przerażony uwierzył w słowa służb – w końcu kto przejmowałby się zaginięciem nic nieznaczącego sprzedawcy książek.
Wbrew temu, co sobie wyobrażał, poza celą działo się bardzo wiele.
Globalny skandal
Lam Wing-kee nie był jedynym księgarzem, który nagle zaginął.
Według Sunday Times, 25 kwietnia, władze Chin rozpoczęły tak zwany „Guangdong Action Plan”, rzekomo zawierający rozkazy aresztów skierowanych na wydawnictwa, autorów i sprzedawców książek z Hongkongu zamieszanych w handel „nielegalnymi” książkami o treści politycznej i erotycznej.
Ilość zaginięć zwróciła uwagę mediów i instytucji politycznych z całego świata. Sytuacja podważała zasadę „jednego kraju, dwóch systemów” i stawiała pod znakiem zapytania bezpieczeństwo nie tylko mieszkańców, ale też turystów i przedsiębiorców, w Hongkongu.
4 lutego władze Guangdong przyznały, że Lam i dwóch innych członków Causeway Bay Books zostali zatrzymani. Oskarżenia dotyczyły „nielegalnej działalności w Chinach kontynentalnych”.
Kilka tygodni później, cała trójka wystąpiła w Phoenix Television (chińska telewizja państwowa) gdzie przyznali się do konspiracji i wysyłania zakazanych tytułów przez chińską granicę. Podczas wystąpienia wyrażali wielką skruchę za swój udział w „nielegalnym handlu książkami”.
Po 8 miesiącach od porwania, Lam Wing-kee opuścił areszt i wrócił do Hongkongu. Dopiero wtedy poznaliśmy prawdziwą historię.
Lam ujawnia prawdę
Jego powrót został zaakceptowany pod jednym warunkiem – Lam miał dostarczyć listę klientów Causeway Bay Books wraz z tytułami, jakie zakupili.
Ale w wyznaczonym dniu, zamiast skontaktować się z władzami, zwołał konferencję prasową. Opowiedział o swoim porwaniu. O tym, jak transportowany był w kajdankach z opaską na oczach. Opisał celę obitą miękką gąbką, wiecznie zapalone światła i strażników postawionych przy wyjściu 24/7.
Mężczyzna powiedział, że kilka osób przesłuchiwało go każdego dnia, a wszystkie jego rozmowy przez telefon oraz wystąpienia w telewizji odbyły się wedle przygotowanego wcześniej scenariusza.
Zwołanie konferencji i publiczne oczernianie chińskiego rządu mogły wydawać się ryzykowne, ale w rzeczywistości pomogły uchronić księgarza. Sprawa zyskała tak duży profil, że Chiny nie miały szans na kolejne ciche porwanie.
Ostatnie lata
Opowieść kończy się na Tajwanie. Lam Wing-kee przeprowadził się tam, gdy proponowane zmiany prawne (Hongkong extradition bill) zagroziły jego bezpieczeństwu w Hongkongu.
Rok później, mimo ostrzeżeń założył nowy sklep z książkami o znanej nam już nazwie – Causeway Bay Books. Prezydent Tsai Ing-wen oferowała mu kwiaty i gratulacje w dzień otwarcia.
Lam Wing-kee zmarł 2 lipca 2026 roku po długich zmaganiach z chorobą.
Łukasz Skoneczny,
redakcja@wygaszaczekranu.pl
KĄCIK KSIĄŻKOWY
Podziel się swoim ulubionym tytułem.
Postanowiłem lekko zmienić koncepcję „kącika książkowego”. Jeśli chcesz podzielić się swoim ulubionym tytułem, odezwij się do mnie na maila lub w wiadomości prywatnej! Chętnie umieszczę Cię w tym segmencie wraz z podpisem oraz linkiem do profilu.
Pokażmy co ludzie kochają czytać!
WYGAŚ KOMUŚ EKRAN
Jeśli znajomy przesłał ci ten e-mail, to możesz zapisać się do Wygaszacza Ekranu na stronie.
P.S. A jeśli podoba ci się ta publikacja, to kliknij przycisk „przekaż dalej” na dole maila i poleć „Wygaszacz Ekranu” znajomym.
ŹRÓDŁA




Dyskusja o tym Poście